Dị ứng chất tương phản khi chụp CT & MRI là gì? Bệnh nhân có tiền sử bệnh hen suyễn hay suy thận cần chú ý.

Chụp CT và MRI là một trong những hạng mục thường gặp khi thực hiện Ningen-dock (kiểm tra sức khoẻ tổng quát nâng cao). Khi chụp CT hoặc MRI, để có được hình ảnh rõ nét hơn của bộ phận cần chụp, bác sĩ thường cho bệnh nhân sử dụng thuốc cản quang. Dù đây là loại thuốc đã được kiểm chứng về tính an toàn, nhưng vẫn có một số tác dụng không mong muốn từ nhẹ đến nặng có thể xảy ra. Dù các trường hợp dị ứng nặng chất tương phản rất hiếm gặp, nhưng chúng ta cũng nên biết trước về các nguy cơ có thể xảy ra cũng như phương pháp điều trị khi gặp các tác dụng phụ này để tránh bị động.

Trong bài viết dưới đây, Japan Medical Gate xin được giới thiệu sơ lược về các loại chất cản quang thường gặp cũng như các tác dụng phụ có thể gặp phải.

CHẤT TƯƠNG PHẢN LÀ GÌ:

Chất tương phản là chất có tác dụng làm thay đổi tạm thời cách tương tác tia X hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác với cơ thể. Ngay trước khảo sát, chất tương phản khi được đưa vào trong cơ thể sẽ làm cho một số cấu trúc hay mô trong cơ thể hiển thị khác biệt trên hình ảnh so với lúc chưa có chất tương phản. Chất tương phản giúp phân biệt hoặc “làm tăng độ tương phản” cho những vùng được lựa chọn trong cơ thể với các mô xung quanh. Bằng cách cải thiện hình ảnh hiển thị của các cơ quan, mạch máu hoặc mô, chất tương phản sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

Có nhiều loại chất tương phản:

• Hợp chất gốc i-ốt và bari-sulfat được dùng trong chụp X-quang và chụp cắt lớp điện toán

-Chất tương phản có thể là một cấu trúc hóa học chứa i-ốt, là một nguyên tố hóa học tự nhiên. Các chất tương phản này có thể được tiêm vào tĩnh mạch hoặc động mạch, bên trong đĩa đệm, khoang dịch của cột sống, và các khoang khác của cơ thể.

-Bari-sulfat là chất tương phản phổ biến nhất được dùng qua đường uống. Nó cũng có thể dùng qua đường trực tràng và có sẵn dưới nhiều dạng, như dịch lỏng hoặc bột nhão.

-Khi chất tương phản gốc i-ốt và bari-sulfat đến vùng cơ thể cần khảo sát, chất này sẽ ngăn chặn hoặc làm hạn chế khả năng xuyên thấu của tia X. Kết quả là, các mạch máu, cơ quan và mô khác của cơ thể đang nhuộm các hợp chất gốc i-ốt hoặc bari tạm thời sẽ thay đổi cách hiển thị trên hình ảnh X-quang hoặc CT.

• Gadolinium là thành phần quan trọng của chất tương phản thường được dùng trong chụp cộng hưởng từ (MRI). Khi chất này đi vào cơ thể, nó sẽ làm thay đổi tính chất từ của các phân tử nước lân cận, giúp làm tăng chất lượng của hình ảnh MRI.

CÁC TÁC DỤNG PHỤ CÓ THỂ XẢY RA:

■ Chất tương phản bari-sulfat:

• Mức độ nhẹ:: Co thắt dạ dày, tiêu chảy, buồn nôn, nôn ói, táo bón

• Các triệu chứng cần lưu ý: Nổi mề đay, ngứa, da mẩn đỏ, sưng cổ họng, khó thở hoặc khó nuốt, khàn tiếng, nhịp tim nhanh, da xanh xao

• Nhóm các bệnh nhân có nguy cơ cao:

– Tiền sử hen suyễn, sốt hoặc các dị ứng khác mà có thể làm tăng nguy cơ dị ứng với các chất phụ gia trong chất tương phản bari-sulfat;
– Bệnh xơ nang, có thể làm tăng nguy cơ tắc ruột non;
– Mất nước nghiêm trọng, có thể gây táo bón nặng;
– Tắc hoặc thủng ruột, có thể trở nên nặng hơn do bari-sulfat.

■ Chất tương phản gốc i-ốt

•Các phản ứng nhẹ bao gồm: Buồn nôn và nôn ói, đau đầu, ngứa, da nổi mẩn hoặc mề đay nhẹ

•Các phản ứng trung bình bao gồm: Da nổi mẩn hoặc mề đay nặng, khò khè, nhịp tim bất thường, hạ hoặc tăng huyết áp, khó thở
•Các phản ứng nặng bao gồm: Khó thở, ngừng tim, sưng cổ họng hoặc các bộ phận khác của cơ thể, co giật

Số bệnh nhân bị tình trạng dị ứng phát ban kéo dài từ vài giờ đến vài ngày sau khi khảo sát chẩn đoán hình ảnh có dùng chất tương phản gốc i-ốt chiếm tỷ lệ rất thấp. Hầu hết các trường hợp đều nhẹ, nhưng với tình trạng phát ban nặng thì có thể phải dùng thuốc do bác sĩ kê toa.

• Bệnh thận do chất tương phản:

Bệnh nhân bị suy giảm chức năng thận phải được xem xét đặc biệt trước khi tiêm chất tương phản gốc i-ốt đường tĩnh mạch hoặc động mạch. Những bệnh nhân này có nguy cơ bị bệnh thận do chất tương phản, trường hợp đã tổn thương thận trước đó thì tình trạng có thể sẽ nặng hơn.

• Bệnh nhân có nguy cơ

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ dị ứng hoặc tác dụng không mong muốn với chất tương phản gốc i-ốt bao gồm: Tiền sử hen suyễn, tiền sử dị ứng, bệnh tim, thiếu máu hồng cầu hình liềm, đa hồng cầu và u tủy, bệnh thận, sử dụng các loại thuốc như thuốc chẹn beta (beta blockers), thuốc kháng viêm không steroid (NSAID), interleukin 2, đã tiêm một lượng lớn chất tương phản trong vòng 24 giờ trước đó.

Việc tăng nguy cơ dị ứng hoặc tác dụng không mong muốn với chất tương phản không có nghĩa là bệnh nhân không thể thực hiện khảo sát hình ảnh với chất tương phản. Đôi khi các bệnh nhân nhạy cảm sẽ được chỉ định dùng một số loại thuốc nhằm giảm bớt nguy cơ dị ứng trước khi sử dụng chất tương phản.

■ CHT- gadolinium

Chất tương phản được dùng trong chụp MRI (gọi là gadolinium) thường ít gây dị ứng hơn các chất tương phản gốc i-ốt dùng trong chụp X-quang và CT. Trường hợp bệnh nhân dị ứng với chất tương phản gốc gadolinium, bị nổi mề đay và ngứa mắt rất hiếm gặp. Các phản ứng thường nhẹ và dễ dàng điều trị bằng thuốc. Phản ứng nặng rất hiếm xảy ra.

CÁCH ĐIỀU TRỊ:

Hầu hết các trường hợp dị ứng nhẹ với thuốc tương phản sẽ tự khỏi mà không cần can thiệp. Tuy nhiên, tuỳ vào tình trạng của bệnh nhân mà bác sĩ có thể kê thuốc để điều trị. Vì thế, nếu các triệu chứng dù nhẹ (như buồn nôn, nổi mề đay),…nhưng kéo dài lâu mà chưa khỏi thì nên liên hệ sớm với cơ sở y tế để can thiệp kịp thời.
Với các trường hợp chỉ có triệu chứng ngoài da như nổi mề đay, mẩn ngứa thì bác sĩ thường sẽ kê các đơn thuốc kháng histamin dạng uống. Còn trong trường hợp chỉ có các triệu chứng liên quan tới đường tiêu hoá như buồn nôn,..thì bác sĩ thường sẽ tiêm truyền thuốc kháng histamin và theo dõi thêm.

Trong trường hợp xuất hiện các triệu chứng shock phản vệ như khó thở, giảm huyết áp và ngừng tim, phương pháp can thiệp chủ yếu sẽ là tiêm adrenaline vào bắp đùi. Nếu sau đó các triệu chứng này vẫn không thuyên giảm, thì có thể phải truyền nước muối hoặc tiêm truyền steroid.

Tuy vậy, khi xảy ra shock phản vệ, thì vẫn có một số ít trường hợp bệnh nhân vẫn tử vong dù đã được các y bác sĩ can thiệp khẩn trương. Vì thế, đối với các bệnh nhân thuộc nhóm có nguy cơ cao xảy ra dị ứng thuốc cản quang (bệnh nhân hen suyễn hay suy thận) thì quan trọng nhất là cần phải trao đổi kỹ với bác sĩ trước khi thực hiện để tránh việc xảy ra việc dị ứng thuốc cản quang này.

#japanmedicalgate

** Nguồn tham khảo: https://www.mrso.jp/colorda/az/6434/

**********************************
📣Các bạn có thể hỏi thêm về khám và điều trị bệnh tại Nhật theo các địa chỉ dưới đây:

🇯🇵Tại Nhật:
🏥Công ty Wap
– Địa chỉ: Tokyo, Minato-ku, Shirokanedai 3-18-16, Minegishi Build 3F
– Sdt: (+81) 03-6687-1033
– Hotline (tiếng việt) : (+81) 08096793939

🇻🇳Tại VN:
-Văn phòng đại diện WAP-OTOMON tại Việt Nam (TOMO-MED)
-Địa chỉ: tầng 3 – Espace – tòa nhà SAVINA, số 1 Đinh Lễ, Hà Nội.
-Hotline: +84-904529276

d-ng-cht-tng-phn-khi-chp-ct-038-mri-l-g-bnh-nhn-c-tin-s-bnh-hen-suyn-hay-suy-thn-cn-ch